Το Πέταγμα του Φτερωτού Φιδιού
Ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω αυτόν τον παράξενο άνθρωπο με το μετρημένο λόγο, που φαινόταν να χαίρεται, όταν με συνέχεε με τις καυστικές και παράδοξες παρατηρήσεις του πάνω σ’ όλα τα πράγματα. Δημιουργούσε την εντύπωση, ότι ήταν ένα ον σιωπηλό και μελαγχολικό, όμως αφού τον γνώριζες λίγο, δεν μπορούσες να μην προσέξεις το πιο θαυμαστό γεγονός που έχω γνωρίσει στην ταραγμένη ζωή μου: ήταν ολόκληρος ένα χαμόγελο.
Ήταν ένα χαμόγελο από τα πόδια μέχρι το κεφάλι. Δεν χαμογελούσε, δεν προσπαθούσε να χαμογελάει, ήταν ολόκληρος αυτό το χαμόγελο.
Αυτή η εντύπωση επίσης, μου ερχόταν με έναν τρόπο περίεργο και δύσκολο να εξηγήσω. Θα πω μονάχα, ότι το χαμόγελο φαινόταν μια φυσική ιδιότητα του σώματός του, ακτινοβολούσε δε μέχρι και από τον τρόπο με τον οποίο περπατούσε. Ποτέ δεν τον άκουσα να γελάει, όμως είχε το χάρισμα να μεταδίδει τη χαρά ή τη σοβαρότητα του ανάλογα με την περίπτωση. Ποτέ δεν τον είδα θλιμμένο ή αναστατωμένο, ούτε ακόμα και σε εκείνες τις ταραγμένες μέρες, προς το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, που εξαιτίας μιας πολιτικής επανάστασης με έβαλαν στη φυλακή και αυτός δεν έκανε απολύτως τίποτα για να αποκτήσω την ελευθερία μου. Ακόμη και σ’ αυτό το περιστατικό απέδειξε, ότι ήταν άνθρωπος έξω από τα συνηθισμένα. Μέχρι που έδειχνε ένα επίμονο ενδιαφέρον να παραμείνω στην φυλακή. Και όταν μια φορά του έκανα παρατήρηση γι’ αυτή την συμπεριφορά, μου είπε:
— Είσαι καλύτερα εδώ παρά εκεί έξω. Τουλάχιστον εδώ έχεις καλή συντροφιά, και μέχρι που είναι δυνατόν να ξυπνήσεις.
— Αφού εδώ ούτε καν μπορώ να κοιμηθώ, του είπα.
— Αυτό είναι εκείνο που νομίζεις εσύ, γιατί δεν ξέρεις ποιος από τους τρόπους ύπνου καταλήγει πιο επικίνδυνος και βλαβερός με το πέρασμα του χρόνου. Υπάρχει κάποιος, που επαγρυπνεί μαζί σου ακόμα κι όταν κοιμάσαι και είσαι πολύ καλά συντροφευμένος.
* * * * * *
Πρέπει να ομολογήσω, ότι τα λόγια αυτού του φίλου πάντα μου φάνηκαν τρελλά. Εκείνο το απόγευμα έφυγε πιο χαρούμενος και ενθουσιασμένος από ότι συνήθως δίνοντάς μου την υπόσχεση μιας νέας επίσκεψης εντός δύο ημερών, πράγμα που σύμφωνα με τον ποινικό κώδικα ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Όταν του το παρατήρησα μου είπε:
— Εσύ ξέρεις να κάνεις ποδήλατο, έτσι δεν είναι;
— Φυσικά, του είπα.
— Ωραία. Όποιος ξέρει να κάνει ποδήλατο με το δικό του ποδήλατο μπορεί να κάνει και με οποιοδήποτε άλλο.
Τι διάβολο είχε να κάνει το ποδήλατο με την επίσκεψή του; Πολλές φορές έκανα στον εαυτό μου αυτήν την ερώτηση και πολλές άλλες που ανάβλυσαν από τα λόγια του. Ακόμα και σήμερα κάνω στον εαυτό μου αυτήν την ερώτηση χωρίς να βρω την κατάλληλη απάντηση. Πρέπει να ομολογήσω επίσης, ότι η λογική μου έλεγε ότι αυτός ο άνθρωπος ήταν τρελλός, όμως αισθανόμουν μια ιδιαίτερη στοργή γι’αυτόν.
Θέλησα να κάνω την παρουσίαση έτσι, με τα δρώμενα μιας ενδιαφέρουσας περιόδου της ζωής μου, εκείνο το γεγονός, σημείωσε το τέλος μιας καριέρας στην οποία είχα καταθέσει όλες τις δυνάμεις και τον ενθουσιασμό μου. Ήταν πραγματικά ένα σκληρό χτύπημα εκείνο που μου συνέβη όταν έχασα εκείνη την κατάσταση που είχα κατακτήσει μετά από μακροχρόνια κοπιαστική δουλειά. Όμως όταν είπα αυτά τα πράγματα στον φίλο μου, αυτός περιορίστηκε στην εξής απάντηση:
— Είναι το καλύτερο που μπορούσε να σου συμβεί. Τώρα πια μόνο από σένα εξαρτάται ώστε το ξύπνημά σου να μην σου προκαλέσει περισσότερες ταλαιπωρίες.
Και στην συνέχεια μου είπε πολλά πράγματα, που εκείνη την στιγμή θεώρησα σαν λόγια με τα οποία προσπαθούσε να με παρηγορήσει, αφού επέμενε ότι είχα μερικές προσωπικές ικανότητες, που έδειχναν την υπόσχεση ενός ξυπνήματος.
Πραγματικά σ’αυτό το διήγημα δεν έχω σαν σκοπό να κάνω την αυτοβιογραφία μου, ούτε να απαριθμήσω τις λεπτομέρειες της ταραγμένης μου ύπαρξης πριν και μετά από αυτό το συμβάν. Και εάν πρέπει να σημειώσω μερικά προσωπικά γεγονότα είναι επειδή χρειάζεται να αναφέρω μερικά δεδομένα, που εξηγούν τον φίλο μου καθώς επίσης για να ουσιαστικοποιήσουν τα γραπτά, που μου ζήτησε να δημοσιεύσω σ’ αυτήν την ημερομηνία «ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΝΑ ΑΥΞΗΘΕΙ Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΔΙΚΩΝ ΜΑΣ».
Θυμάμαι ότι κάθε φορά που τον ρωτούσα τι ήθελε να πει με αυτό «ΤΩΝ ΔΙΚΩΝ ΜΑΣ» και ποιοι ήταν, μου απαντούσε:
— Ένα πολύ ειδικό είδος μελισσών, που προσφέρεται μόνο κάθε κάποτε και με μεγάλες προσπάθειες.
Τέτοια ήταν η θέληση του φίλου μου και εγώ την εκπληρώνω, όχι μόνο επειδή του έδωσα τον λόγο μου, αλλά επειδή προαισθάνομαι σ’ όλο αυτό κάτι, που ίσως έχει μια αξία, που από μένα διαφεύγει. Ακόμα, είναι δυνατόν κάποιος από τους αναγνώστες, να ξέρει περί τίνος πρόκειται και να μπορεί να μου εξηγήσει αυτόν τον άνθρωπο.
Επίσης είναι αναγκαίο να κάνω μια εξομολόγηση: δεν ξέρω πως ονομάζεται. Ποτέ δεν μου έδωσε το πραγματικό του όνομα. Εκτός από μια φορά ποτέ άλλοτε δεν μου ήρθε να του κάνω ερωτήσεις σαν αυτές που απαιτούν όνομα, επίθετο, ηλικία, υπηκοότητα, επάγγελμα κ.λ.π.
Ίσως κάποιος από σας τον γνωρίζει ή έχει μάθει νέα γι’ αυτόν. Και τα λέω αυτά, επειδή σε κάποια ευκαιρία θέλησα να ασχοληθώ με αυτήν την άποψη του είναι του, άφησα να φανεί το ενδιαφέρον μου για την καταγωγή του και άλλα πράγματα, που αυτός ποτέ δεν εξηγούσε αυθόρμητα, όπως γενικά κάνει όλος ο κόσμος, για να εμπνέει εμπιστοσύνη στους άλλους.
Ο φίλος μου ήταν πολύ διαφορετικός από όλους τους άλλους ανθρώπους, που έχω γνωρίσει στη ζωή μου και φαινόταν να μην τον ενδιαφέρει καθόλου η εντύπωση που προκαλούσε. Έτσι λοιπόν, όταν φάνηκε το ενδιαφέρον μου για την ταυτότητά του, είπε αυτά τα αινιγματικά λόγια:
— Όποιος πραγματικά το θέλει μπορεί να με γνωρίσει. Χρειάζεται μόνο να το θέλει για να αρχίσει. Είμαι σ’ όλα τα μέρη γενικά και σε κανένα μέρος ιδιαίτερα. Σ’ όποιον με φωνάζει πάω. Όμως αυτός είναι μόνο ένας τρόπος να το πω, διότι η πραγματικότητα είναι άλλη. Λίγοι ξέρουν να με φωνάζουν και συνήθως αυτό που συμβαίνει είναι ότι όταν πάω σ’ αυτούς τρομάζουν. Χάνουν το κεφάλι τους και αρχίζουν να με συντρίβουν με πολλές ερωτήσεις. Ποιος είσαι; Πώς λέγεσαι; Από πού είσαι; Πού δουλεύεις; Και άλλες σ’ αυτό το στυλ. Ποτέ δεν απαντάω σ’ αυτές τις αναίδειες διότι εάν ο άνθρωπος δεν ξέρει τι θέλει, είναι καλύτερο να μην ξέρει τίποτα ούτε για μένα. Συμβαίνει επίσης ότι εκείνοι που με ψάχνουν χωρίς να το καταλαβαίνουν, ή αποφασίζουν να μην με προσέξουν καθόλου ή τα αποδίδουν όλα στον ίδιο τους τον εαυτό. Υπάρχουν επίσης μερικοί που με θεωρούν «κακό». Αλλά είναι φυσιολογικό να συμβεί κάτι τέτοιο σ’ αυτή την εποχή του φανερού εκφυλισμού της ανθρώπινης ευφυίας. Χαλώ τα όνειρα των ανθρώπων και δεν τους αφήνω ούτε μια αυταπάτη όρθια. Λίγοι είναι αυτοί που αποφασίζουν να διατηρούν την επαφή μαζί μου, αλλά αυτοί οι λίγοι είναι πραγματικά οι τυχεροί, διότι έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν την πραγματική αξία της ζωής. Είναι φανερό πως αυτή η γνώση έχει τις ευθύνες της, όμως θα ενημερωθείς γι’ αυτά, στην κατάλληλη στιγμή.
Θυμάμαι ότι σ’ εκείνη την ευκαιρία του είπα:
— Τότε χαίρομαι πολύ που δεν σε έχω ενοχλήσει. Σε παρακαλώ να με συγχωρέσεις για την περιέργεια μου. Δεν θα ήθελα να χάσω την επαφή μαζί σου για τίποτα στον κόσμο.
Μπροστά σ’ αυτά τα λόγια αυτός χαμογέλασε και πρόσθεσε:
— Υπάρχει ένα απλό μέσο, για να διατηρήσεις την επαφή μαζί μου: ενθυμούμενος. Η ανάμνηση είναι η επαφή με την μνήμη. Στη μνήμη βρίσκεται η γνώση ή η αλήθεια. Το να ενωθείς από καρδιάς με την αλήθεια είναι το υπερβατικό. Απόλαυσε τη φιλία μου ενώ θα είμαι μαζί σου. Θα σε συμφέρει να προσπαθήσεις να καταλάβεις τα πράγματα, που σου λέω και να με καταλαβαίνεις. Κάθε προσπάθεια που θα κάνεις με αυτό το νόημα, θα είναι για σένα ένα θετικό κέρδος. Ακόμα και όταν σου φαίνεται συχνά ότι όλη σου η ζωή γκρεμίζεται. Εσύ είσαι ένας από αυτούς που με κάλεσαν χωρίς να καταλαβαίνουν ακριβώς ότι με έψαχναν. Δεν με έχεις επιβαρύνει με ερωτήσεις ούτε με ανόητες απαιτήσεις. Όμως πρέπει να σε προειδοποιήσω, ότι εάν καλώς έχεις μερικές ικανότητες, που με διατηρούν κοντά σου, αυτές οι ίδιες ικανότητες μπορεί να με απομακρύνουν τελείως από σένα, εάν δεν ξυπνάς. Τουλάχιστον εάν τώρα ξυπνούσες, πράγμα το οποίο μόνο από σένα εξαρτάται να το κάνεις, δεν θα υποφέρεις αυτό, που σίγουρα θα πρέπει να υποφέρεις, όταν θα πρέπει να παραμένεις μόνος και σε σιωπή σαν στην έρημο. Εγώ μπορώ να σε συντροφεύσω μόνο για λίγο καιρό. Εάν δεν μάθεις να φυλάς όσα σου δίνω, μόνο εσύ θα έχεις το φταίξιμο γι’ αυτό.
Εκείνη την εποχή με ενοχλούσε το προστατευτικό ύφος, με το οποίο μου μιλούσε σ’ αυτές τις περιπτώσεις. Η σοβαρότητά του μου φαινόταν παράλογη και εξωπραγματική. Πολλοί φίλοι μου και μερικοί από τους συναδέλφους μου στη δουλειά, αισθάνονταν μια φανερή αντιπάθεια γι’ αυτόν. Με ρωτούσαν τι ήταν αυτό, που έβρισκα σ’ αυτόν τον φίλο και τον χαρακτήριζαν σαν «περίεργο τύπο», μερικοί άλλοι έλεγαν πως δεν είχε συναισθήματα, ότι τίποτα δεν τον συγκινούσε. Όμως εγώ ξέρω, ότι ήταν ένας άνθρωπος γεμάτος αγάπη. Όταν του διηγήθηκα τις γνώμες των φίλων μου εξ’ αιτίας ενός κοινωνικού περιστατικού, μου είπε:
— Μην σε ανησυχούν αυτές οι γνώμες. Αυτοί είναι η σκουριά του κόσμου, το πραγματικό κακό της ανθρώπινης κοινωνίας. Πάντα θα βρίσκεις στις τσέπες τους τα τριάντα αργύρια. Τίποτα δεν έχω μαζί τους, τίποτα δεν θέλω να έχω. Είναι υποταγμένοι σε άλλες δυνάμεις, από τις οποίες θα μπορούσαν να απελευθερωθούν εάν πραγματικά το ήθελαν, όμως έχουν ερωτευτεί τους εαυτούς τους και συγχέουν το συναίσθημα με τις προσωπικές τους αδυναμίες.
* * * * * *
Όπως ήδη το έχω αναφέρει, ποτέ δεν έμαθα το όνομά του, το αληθινό του όνομα. Καμμιά φορά έλεγε, ότι τα ονόματα δεν έχουν σημασία, ότι το αληθινά σημαντικό βρίσκεται πιο κοντά μας από το ίδιο μας το όνομα και ότι είναι πιο αληθινό από το όνομά μας. Έλεγε, ότι τα ονόματα είναι μια κοινωνική συμβατικότητα, ένα μέσον αναγνώρισης. Άλλοτε έλεγε, ότι αισθάνεται ταυτισμένος με κάποιες συγκεκριμένες και παράξενες μέλισσες του Yucatan, άλλοτε με έναν Πρίγκιπα Canek, που αγαπήθηκε από κάποια Πριγκίπισσα Sac-Nicte, άλλες φορές συνήθιζε να λέει, ότι η αγάπη του για τον Ήλιο τον ωθούσε να εξισώνεται πνευματικά με κάποιον Ίνκα ονομαζόμενο Yahuar Huakak, του οποίου τις ανησυχίες είχε μοιραστεί κάποτε παρ’ όλο που μεταξύ τους μεσολαβούσε το κρύο μερικών αιώνων.
Άλλες φορές μου εξομολογούνταν, ότι ήταν ερωτευμένος με τη σοφία του Ιωάννη και με μερικά πράγματα του Melchisedec.
Πολύ συχνά τον άκουγα να σχολιάζει.
— Το μόνο που αληθινά έχει σημασία, είναι να Είσαι. Όταν ο άνθρωπος ΕΙΝΑΙ, τα υπόλοιπα έρχονται σαν συμπλήρωμα.
Στις σημειώσεις μου εκείνης της εποχής συναντώ γραμμένα μερικά από τα λόγια του: «Ο χρόνος, το κύλισμα της ζωής και των γεγονότων του ανθρώπου είναι πράγματα, που πολύ λίγοι λογαριάζουν και ακόμα λιγότεροι είναι ικανοί να καταλάβουν. Η ζωή η ίδια είναι ένα θαύμα, αλλά εμείς την προσπερνάμε. Έχουμε σαν δεδομένα πολλά πράγματα, που δεν είναι αληθινά, που θα έπαυαν να είναι δεδομένα αν τα υποβάλλαμε σε μια ερώτηση, σε ένα «γιατί». Δεν γνωρίζουμε ποιοι είμαστε πραγματικά, ούτε τι είναι αυτό που πραγματικά είμαστε, ποιες είναι οι πραγματικές ροπές, που μας ζωντανεύουν. Λίγοι πείθονται γι’ αυτό. Οι περισσότεροι πιστεύουν, ότι με το όνομα, το επάγγελμα και μερικά άλλα περιστασιακά πράγματα, τα ξέρουν όλα. Ο τρόπος που σκεφτόμαστε είναι ακόμα πολύ αφελής. Πολλά πράγματα που ο άνθρωπος αποδίδει στην σύγχρονη μόρφωση, πρέπει να τα ψάξουμε στα βάθη της πιο αγνής ψυχολογίας, που είναι κάτι που έχει χαθεί. Αλλά συμβαίνει να υπάρχουν πολλοί ψυχολόγοι που δεν καταλαβαίνουν ούτε καν αυτά, τα οποία λένε οι ίδιοι. Διαφορετικά θα είχε πάψει να υπάρχει η ψυχανάλυση από καιρό.
Η κοινή επιστήμη δεν πιστεύει, ούτε αποδέχεται τα θαύματα γιατί δεν είναι πραγματική επιστήμη. Υπάρχουν άνθρωποι της επιστήμης, που περιστασιακά και για ηθικούς λόγους, συνηθίζουν να μιλάνε για το πνευματικό αλλά ούτε καν σταματούν, για να μελετήσουν το τι είναι η ύλη αυτή καθ’ εαυτή. Υπάρχουν άνθρωποι υποθετικά πνευματικοί, που δεν αντιλαμβάνονται τη σπουδαιότητα αυτού που είπε ο Ιησούς στον Νικόδημο και που το Ευαγγέλιο καταγράφει με τα παρακάτω λόγια: «Εάν σας είπα λόγους γήινους και δεν πιστέψατε, πώς θα πιστέψετε εάν σας έλεγα ουράνιους λόγους;» Είναι ότι η επιστήμη δεν θέλει να αντιληφθεί, ότι στους λόγους, στις παραβολές, στα θαύματα και σε όλα τα γνωστά έργα του Ιησού υπάρχει πολύ περισσότερη επιστήμη, απ’ ότι κανονικά μπορούμε να φανταστούμε. Εξ’ αιτίας αυτού, η φιλοσοφία που γνωρίζουμε βασίζεται στις αντιεπιστημονικές αφέλειες, έτσι όπως και η χριστιανική θρησκεία που εμείς γνωρίζουμε, αντιμάχεται τις θεμελιώδεις αλήθειες που δίδαξε ο Ιησούς. Αλλά δεν πρέπει να απελπιζόμαστε. Υπάρχουν αυτοί, που κρατούν τα κλειδιά της αληθινής επιστήμης και οι γνώσεις τους είναι ακριβείς και συγκεκριμένες και δεν μπορεί κανείς να λαθέψει αναφορικά με αυτούς. Η μόνη δυσκολία που υπάρχει είναι, ότι σ’ αυτήν την επιστήμη και σ’ αυτές τις γνώσεις κανείς δεν φθάνει συμπτωματικά. Πρέπει να τα ψάξει με πάθος και να προετοιμαστεί ο ίδιος για πολύ καιρό. Αλλά όλοι μπορούμε να έρθουμε σε επαφή με αυτούς τους ανθρώπους, μπορούμε να έχουμε επαφή δια μέσου των ιδεών τους και πάνω απ’ όλα διαμέσου των προσπαθειών, που κάνουμε για να τις κατανοήσουμε. Είναι η ειλικρινής προσπάθεια που μετρά.
Υπάρχει πολύ υλικό και ειδικότερα σε βιβλιογραφία. Λίγοι υποπτεύονται, ότι ένα βιβλιαράκι, που κοστίζει ελάχιστα περιέχει τις πιο θαυμαστές διδαχές, που μπορεί κάποιος να επιθυμήσει. Όπως λέω, σκεπτόμαστε πολύ απλοϊκά ή καλύτερα δεν ξέρουμε, πως να σκεφτούμε. Η επιστήμη και η φιλοσοφία για παράδειγμα, χρησιμοποιούν μέσα, που αν εμβάθυναν σ’αυτά θα κατέληγαν σε ολοκληρώματα. Ένα από αυτά τα μέσα είναι γνωστό με το όνομα «διαίσθηση». Η επιστήμη αγνοεί το πόσα οφείλει στην διαίσθηση· το ίδιο συμβαίνει και με τη φιλοσοφία. Πρόκειται για μια διαβάθμιση ή ταχύτητα διαφορετική από τη λειτουργία της ανθρώπινης νοημοσύνης. Το ίδιο μπορούμε να πούμε για την τέχνη και τη θρησκεία. Οι αποκαλύψεις στις οποίες βασίζεται το θρησκευτικό δόγμα, είναι κάτι το οποίο όλοι οι θεολόγοι θέλουν να επεξεργαστούν χωρίς να αντιλαμβάνονται, ότι με την ταχύτητα που εργάζεται η κοινή λογική, είναι υλικό το οποίο είναι αδύνατον να επεξεργαστεί».
— Τι βιβλιαράκι είναι αυτό, που κοστίζει ελάχιστα; Ρώτησα.
— Είναι η επί του όρους ομιλία. Είναι το σύνολο των κεφαλαίων πέντε, έξι και επτά του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου.
— Η θρησκεία γιατί δεν αναφέρει τίποτα σχετικά με αυτό;
Ο φίλος μου με κοίταξε και χαμογέλασε.
— Η θρησκεία δεν αντιλαμβάνεται, ότι το λάθος της στηρίζεται ακριβώς στην αντίληψη, που έχει για την «θρησκεία». Εξάλλου για να μπορέσεις να κατανοήσεις την αλήθεια αυτής της αντίληψης είναι απαραίτητο να απορρίψεις την κοινή αντίληψη.
Έμεινα άφωνος με αυτά τα ακαταλαβίστικα.
— Όμως εσείς είστε ένας άνθρωπος θρησκευόμενος. Πώς μπορείτε να τα λέτε αυτά;
— Βλέπετε, μου απάντησε. Εσείς δεν μπορείτε να βγείτε από το φέρετρο που σας έβαλε η παιδεία σας, η αντίληψη που έχετε για την θρησκευτική ηθική κ.λ.π. Πολλοί άνθρωποι διαβλέπουν την δυνατότητα να βγουν από το φέρετρο και εσείς καταλαβαίνετε την αλληγορική σημασία της λέξης φέρετρο· ανασηκώνουν το κεφάλι μέχρι την άκρη, αλλά η ιδέα της ελευθερίας που βλέπουν τους τρομοκρατεί και αμέσως ξαναμπαίνουν στο φέρετρο και μέχρι που κλείνουν το καπάκι με καρφιά, για να μην ενοχλήσει τον ύπνο τους τίποτα.
— Όμως γιατί μου λέτε, ότι η θρησκεία είναι μια λαθεμένη αντίληψη;
— Θρησκεία σημαίνει επανασύνδεση και δεν υπάρχει τίποτα για να επανασυνδεθεί γιατί στο Σύμπαν δεν υπάρχει τίποτα αποσυνδεδεμένο από κάτι. Εντούτοις πρέπει να παριστάνουμε τα πράγματα σαν να ήταν αποσυνδεδεμένα και αυτό οφείλεται στους περιορισμούς των αισθήσεών μας και στην κατανόηση που απορρέει από αυτόν τον περιορισμό. Πώς θα μπορούσε να συμβιβαστεί η αντίληψη της επανασύνδεσης με αυτό, που επιβεβαιώνει η πιο στοιχειώδης κατήχηση, για παράδειγμα, ότι ο Θεός βρίσκεται στον ουρανό, στη γη και πανταχού; Ή εκείνη η άλλη επιβεβαίωση ενός από τους πατέρες της εκκλησίας, του Αποστόλου Παύλου, ο οποίος είπε: «Στο Θεό ζούμε, κινούμαστε και έχουμε το Είναι μας».
— Τότε τι πρέπει να κάνουμε;
— Να καταλάβουμε τι σημαίνει η λέξη «Σύμπαν»· να προσπαθήσουμε για την εξύψωση της ευφυίας σε τέτοια επίπεδα οξύτητας, στα οποία αυτές οι ιδέες είναι πράγματα ζωντανά. Μπορούμε να ανατρέξουμε πάλι στη συνάντηση του Νικόδημου με το Χριστό, γιατί στο ίδιο θέμα ο Ιησούς έδωσε τα κλειδιά της κατανόησης αυτών των πραγμάτων, λέγοντας: «Και κανείς δεν ανέβηκε στους Ουρανούς, παρά μόνο αυτός που κατέβηκε από τους ουρανούς, ο Υιός τους ανθρώπου, που βρίσκεται στους Ουρανούς. Και όπως ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι είναι αναγκαίο ο γιος του ανθρώπου να υψωθεί έτσι ώστε όποιος σ’ αυτόν πιστέψει να μην χαθεί, αλλά να έχει αιώνια ζωή».
— Αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο, να γίνει κατανοητό.
— Όλα εξαρτώνται από την προσπάθεια, που κάνεις για να το κατανοήσεις. Η προσπάθεια κατανόησης αυτών των εννοιών, που φαίνονται τόσο σκοτεινές είναι ακριβώς το κλειδί, που μπορεί να μας ανοίξει τις πόρτες του ουρανού αλλά αυτό που συμβαίνει είναι, ότι οι περισσότεροι αρκούνται στην πρώτη ερμηνεία που θα συναντήσουν, ξεχνούν την προσπάθεια και έτσι αρχίζουν να πέφτουν, αρχίζει το προπατορικό αμάρτημα.
Γιατί αυτό σημαίνει σταμάτημα της ανάπτυξης της ευφυίας. Όταν σταματά αυτή η ανάπτυξη, όταν ο άνθρωπος μένει ικανοποιημένος με την κατανόηση του σήμερα και δεν προσπαθεί να την μεγενθύνει στο ανώτατο σημείο της έντασης, που είναι ικανός, χάνει την ικανότητά του, χάνει την κατανόησή του και πιθανώς χάνει την ψυχή του ή καλύτερα ακρωτηριάζει, παρεμποδίζει την ανάπτυξή του σε τέτοια μορφή, που η ψυχή αρρωσταίνει και μέχρι που μπορεί να πεθάνει εντελώς. Αυτό είναι κάτι που ο Ιησούς προσπάθησε να εξηγήσει στην παραβολή του για τα τάλαντα, σ’ αυτή για την νυφική φορεσιά και πάνω απ’ όλα στις δύο λέξεις, που συναντάμε κάθε στιγμή στα Ευαγγέλια: «Αγρυπνάτε και προσεύχεστε».
* * * * * *
Ένας φόβος πολύ πυκνός και ισχυρός άρχισε να με κυριεύει, όταν κατάλαβα ότι σώπαινα κιόλας. Οι σύντροφοί μου αστειεύονταν γι’ αυτές μου τις τύψεις και ορισμένοι μέχρι που ισχυρίζονταν, ότι οι πόλεμοι, ειδικά αυτός ο μεγάλος πόλεμος, θα έφερνε μια μεγάλη επιστημονική πρόοδο και θα μπορούσαμε να έχουμε την ελπίδα για ένα κόσμο και μια ζωή καλύτερη. Η ασυναρτησία αυτού του επιχειρήματος με αηδίασε. Η ιστορία ήταν ο καλύτερος μάρτυρας του ότι οι πόλεμοι, το μόνο που αποφέρουν είναι καινούριους και πιο αιματηρούς πολέμους. Εκεί βρίσκονταν όλες οι ανταποκρίσεις δείχνοντάς μου, πώς θα γραφόταν η ιστορία αυτής της εποχής.
Συγκρίνοντάς τη με αυτή του περασμένου πολέμου η ανθρώπινη σκληρότητα είχε αυξηθεί, τα μίση είχαν ενταθεί. Και μπορείς να περιμένεις ένα κόσμο καλύτερο με βάση αυξημένη σκληρότητα; Ή μια καλύτερη ζωή με βάση ένα μίσος πιο έντονο που θα κατάστρεφε τα πάντα κάτω από το μύθο του ολοκληρωτικού πολέμου; Αυτές τις μέρες θυμήθηκα μια φράση του Λίνκολν: «Η ανθρώπινη πρόοδος βρίσκεται στην καρδιά του ανθρώπου». Και άραγε εγώ ο ίδιος δεν ήμουν μάρτυρας του ότι η ίδια μου η καρδιά ήταν ερωτευμένη με αυτή τη σκληρότητα και αυτά τα μίση; Αυτός ο παράξενος τρόμος, ένας τρόμος κρύος σαν τον θάνατο να με παραμονεύει σε κάθε μου σκέψη, θέριεψε γρήγορα. Όταν ξανασυναντήθηκα με τον φίλο μου, του το είπα μαζί με άλλες σκέψεις που είχα κάνει.
— Ναι, μου είπε. Είναι φυσικό. Η ψυχή πάντα ξέρει αυτό που θέλει, και όταν αρχίζει το ξύπνημα, αρχίζει να ζητά τα δικά της πράγματα. Υπάρχει κάτι σε όλους τους ανθρώπους, που αρνείται να ξεγελαστεί με την πρώτη εξήγηση που φτάνει στις αισθήσεις. Μερικοί ακούνε αυτή τη σιωπηλή φωνή, άλλοι όχι. Είναι πολύ οδυνηρό και δυσάρεστο το ξεκίνημα. Είναι το πρώτο κατώφλι. Όταν στον άνθρωπο υπάρχει ένα ξεκίνημα μιας γνήσιας ζωής, ισχυροποιείται και η δύναμη όλων όσων τον οδηγούν στον ύπνο.
Αυτή είναι μια επικίνδυνη περίοδος γιατί κάθε ξύπνημα φέρνει καινούριες δυνάμεις. Και ότι πλαστό υπάρχει στην προσωπικότητά μας επωφελείται από αυτές τις δυνάμεις και επαυξάνει τη σκλαβιά μας. Μπορούμε να πούμε χωρίς να πέσουμε και πολύ έξω, ότι έτσι σκοτώνεται η ψυχή. Έτσι στον κόσμο υπάρχουν πολλές ψυχές, που η ζωή τους σταμάτησε και σιγά-σιγά χάνουν τις πιθανότητες ανάπτυξης και τελειοποίησης, που είναι ένα δικαίωμα το οποίο ο άνθρωπος δεν χρησιμοποιεί. Υπάρχουν ψυχές, που είναι τελειωτικά νεκρές. Το ανθρώπινο ον είναι κάτι παραπάνω από το σώμα και τις αισθήσεις, αλλά δεν το ξέρει, δεν το καταλαβαίνει.
— Θέλεις να μου πεις, ότι η ψυχή δεν είναι αθάνατη; ρώτησα.
— Αυτό εξαρτάται από το πρόσωπο, μου απάντησε.
— Όμως εδώ έχουμε τις θρησκευτικές αρχές, τα χειρόγραφα του Πλάτωνα και τις διαβεβαιώσεις πολλών ανθρώπων με αναγνωρισμένη ευφυία, που μας βεβαιώνουν ότι έχουμε μια ψυχή αθάνατη.
— Ακόμα κοιμάσαι.
— Θα αντιταχθείς στον Πλάτωνα;
— Θα μπορούσα να σου ξεκαθαρίσω πολλά σημεία, για να μπορέσεις να καταλάβεις τον Πλάτωνα, αλλά δεν είσαι έτοιμος ακόμα.
— Δεν σε καταλαβαίνω.
— Είσαι τυφλωμένος από τις ίδιες σου τις ιδέες και ενόσω βρίσκεσαι σ’ αυτή την κατάσταση, δεν θα μπορέσεις να καταλάβεις τίποτε. Παρατήρησε ένα γεγονός: Αν η ψυχή ήταν κάτι που το είχαμε σίγουρο, τα θρησκευτικά γραπτά δεν θα επέμεναν στο ότι πρέπει να προσπαθήσουμε για να τη σώσουμε. Ούτε θα υπήρχε ανάγκη για φιλοσοφίες και θρησκείες. Θα το ξέραμε και κανείς δεν θα φοβόταν το θάνατο, όπως τον φοβάται.
Άκουσέ με: Την ψυχή τη διαμορφώνουμε σε αυτή τη ζωή με βάση αυτό που μας εμψυχώνει. Αν τα κίνητρα, τα ιδανικά, οι φιλοδοξίες της ζωής μας είναι περαστικά, είναι πράγματα της παρούσας στιγμής και η ψυχή μας θα είναι επίσης περαστική, εφήμερη, υποταγμένη σ’ αυτό που θέλουμε. Κάποια μέρα θα μπορέσεις να σκεφτείς ήρεμα πάνω σ’ αυτά τα πράγματα και θα καταλάβεις αυτό το παιδί, του οποίου ο θάνατος σε βασανίζει. Παρατήρησε καλά: Εσύ δεν τον σκότωσες για λογαριασμό σου, γιατί για λογαριασμό σου τίποτα δεν μπορείς να κάνεις. Δηλαδή κάτι που δεν είσαι εσύ ο ίδιος, μια κοινωνία σε γύμνασε, σου έδειξε να σκοτώνεις.
Θυμάσαι την ημέρα, που βλαστήμησες στην εκκλησία; Είναι λοιπόν το ίδιο. Η αναφώνηση και η ξιφολόγχη ήταν άθελα. Αν πριν την αναφώνηση μπορούσες να συνειδητοποιήσεις το γεγονός, δεν θα την είχες εκτοξεύσει· το ίδιο και με την ξιφολόγχη. Με λίγη σκέψη δεν θα το είχες κάνει. Αλλά τις στιγμές αυτές δεν υπάρχει χρόνος για σκέψη. Πρόσεξε καλά τι σου λέω: Δεν υπάρχει χρόνος. Έτσι για να μπορείς να ενεργείς με την καρδιά, είναι αναγκαίο να επιβάλλεσαι στον χρόνο και αυτό απαιτεί μια μορφή θέλησης που εσύ ακόμα αγνοείς. Το να φτάσεις αυτή τη θέληση χρειάζεται πολλή δουλειά, μεγάλη υπακοή σε κάτι ανώτερο. Έχεις παρατηρήσει και εντρυφήσει στην φιλανθρωπία, στην ελεημοσύνη; Ένας άνθρωπος που για χρόνια έχει υποβληθεί σ’ αυτή την εκπαίδευση για την οποία σου μίλησα δεν μπορεί να αποφύγει να κάνει το καλό· το να το κάνει θα είναι μια λειτουργία περίπου ενστικτώδης γι’ αυτόν. Θα το κάνει φυσικά. Αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται, ότι κάνοντας το καλό πέτυχαν αυτό που μόνο δουλεύοντας εντατικά μπορούν να πετύχουν πηγαίνοντας ενάντια στο ρεύμα με τον εαυτό τους. Όσο για την αθανασία της ψυχής, δεν χωρά αμφιβολία ότι υπάρχει· όμως το ότι είναι αθάνατη, αυτό είναι άλλη ιστορία. Προσπάθησε να καταλάβεις, ότι μιλάω για τον ατομικό άνθρωπο.
— Θεέ και Κύριε! Τώρα πιστεύω ότι είσαι τρελλός! αναφώνησα.
— Όπως προτιμάς, μου είπε χαμογελώντας.
— Θέλεις να μου πεις, ότι κάνουμε όλοι λάθος;
— Γιατί όχι;
— Δεν είναι δυνατόν.
— Είσαι πολύ αφελής. Έχεις το παράδειγμα ζωντανό στον εαυτό σου και παρ’ όλα αυτά είσαι προπέτης στη συζήτηση. Όμως δεν πειράζει.
Βλέπεις πόσο λάθος θα ήταν αν οδηγόμουν μόνο από τα λόγια σου; Εσύ ξέρεις και αισθάνεσαι, ότι ο πόλεμος είναι τρομερός, είναι ένα πράγμα βάρβαρο, το αποκορύφωμα της αγριότητας στον άνθρωπο. Ξέρεις ότι οι συνάδελφοί σου κάνουν λάθος αναφορικά με αυτά τα νούμερα των απωλειών. Για σένα αντίθετα κάθε αριθμός αντιπροσωπεύει μια ανθρώπινη ύπαρξη και αυτό σε κάνει να υποφέρεις. Αυτοί που δεν αισθάνονται αυτό που σκέπτονται, θα είναι πάντα σε λάθος. Και πρόσεξε, ότι όλη αυτή η φρίκη δημιουργείται σ’ αυτό που αποκαλούμε Χριστιανικό κόσμο και μια από τις θεμελιώδεις εντολές της Χριστιανικής κουλτούρας λέει: «Ου φονεύσεις»! Όμως ο άνθρωπος αρχίζει να σκοτώνει στην καρδιά πριν αρχίσει να σκοτώνει στην πράξη· ο θάνατος που βλέπεις ολόγυρα σου ξεκίνησε με το μίσος. Και η κοινωνία το δικαιώνει με πολλούς τρόπους για να σωπάσει την φωνή της συνείδησης αν κάποτε της δώσει σημασία. Ποια από τις πολλές χριστιανικές εκκλησίες έχει εφαρμόσει μια αυστηρή στάση, αλάνθαστη απέναντι σ’ αυτόν τον πόλεμο; Μόνο μερικοί άνθρωποι μεμονωμένοι έχουν εναντιωθεί σ’ αυτόν και έχουν προτιμήσει να θυσιάσουν τις ζωές τους σε εργαστηριακά πειράματα. Ας γυρίσουμε στη συνάντηση του γέρου Νικόδημου με τον Ιησού. Αυτή η συνάντηση έγινε σε καιρούς τόσο ταραγμένους όσο οι τωρινοί, όταν γκρεμιζόταν μια μορφή κουλτούρας ενώ επωαζόταν μια άλλη. Και ο Ιησούς είπε στον Νικόδημο, ότι ήταν αναγκαίο να ξαναγεννηθεί, να γεννηθεί από νερό και πνεύμα, για να μπορέσει να απολαύσει τις παροχές, που αντιστοιχούν σε μια αληθινή ψυχή.
— Αλλά πολλοί από αυτούς που πεθαίνουν, πεθαίνουν με την πίστη ότι η ψυχή τους θα επιζήσει.
— Δεν το αμφισβητώ. Το ανθρώπινο ον είναι πεπεισμένο για πολλά πράγματα. Υπήρξε κάποιος καιρός, που είχε πεισθεί ότι η γη ήταν επίπεδη.
Αν ανατρέξεις στα Ευαγγέλια, θα δεις ότι λέγεται σ’ αυτά πολύ ξεκάθαρα: «Ποιο το όφελος να κερδίσεις τον κόσμο αν χάσεις την ψυχή σου;»
Μου ήταν αδύνατο να συζητήσω μαζί του. Το ενδιαφέρον μου για τις άγιες γραφές ήταν ελάχιστο. Δεν τις είχα διαβάσει, ούτε μελετήσει. Ωστόσο κάτι μου έλεγε μέσα μου, ότι ο φίλος μου είχε δίκιο ακόμα και όταν εγώ δεν καταλάβαινα τίποτα. Μετά από μια σύντομη σιωπή, του είπα:
— Δεν αρκεί λοιπόν να υπακούς σ’ αυτό που διατάζει η θρησκεία;
— Το να υπακούς πιστά και με την καρδιά τις συνηθισμένες εντολές της θρησκείας, είναι το πρώτο βήμα, ένα βήμα απαραίτητο. Όλα είναι συσχετισμένα, όλα είναι ενωμένα. Οι θρησκευτικές μορφές είναι η εξωτερική εμφάνιση αυτού που μπορείς να ονομάσεις εσωτερική εκκλησία. Και αυτή είναι στ’ αλήθεια αθάνατη. Σ’ αυτό που αναφέρεται το «Πιστεύω» όταν μιλά για την «Κοινωνία των Αγίων».
Τότε βρήκα την ευκαιρία να του ζητήσω να μου εξηγήσει τον αληθινό τρόπο του να προσεύχεσαι.
— Έχεις προσευχηθεί πολύ εντατικά, αλλά χωρίς να το καταλάβεις.
— Απάντησα αφηγούμενος τις εμπειρίες μου σαν σπουδαστής.
— Βλέπεις, μου είπε. Η άγνοια παρά λίγο να σε τυφλώσει εντελώς. Και τώρα είσαι εσύ που αρνείσαι την τροφή, που τρέφει την ψυχή σου.
Μην πιστεύεις πως μπορείς να ρίξεις το φταίξιμο στους καθηγητές σου, στους εξομολογητές σου ή στους γονείς σου. Μπορούσες να το κάνεις μέχρι πριν λίγο· τώρα αυτό σου είναι απαγορευμένο. Αν ενδιαφέρεσαι να μάθεις κάτι παραπάνω σχετικά με το «Πάτερ ημών» για παράδειγμα, άρχισε να ερευνάς αυτό που πραγματικά σημαίνει το να συγχωρείς τους οφειλέτες μας. Σου λέω αυτά τα πράγματα γιατί η ειλικρινής άγνοια συγχωρείται αλλά όχι η υποκρισία, ούτε το ψέμα, ούτε η τεμπελιά.
— Και πώς θα το κάνω αυτό;
— Με τον ίδιο τρόπο, που έκανες τα υπόλοιπα. Για παράδειγμα, εκείνο το στίχο που λέει: «αλλά ρήσαι ημάς από του πονηρού», τον έζησες με τον τρόπο σου. Και το να ζήσεις μια ικεσία είναι πιο σημαντικό από το να τη διατυπώνεις. Πήγες στην εκκλησία για να ζητήσεις περισσότερη ευφυία όπως μου έχεις πει. Η ευφυία είναι ακριβώς μια παροχή του βασιλείου των ουρανών. Σου δόθηκε κάποια κατανόηση. Τον άλλο στίχο: «και μη εισενέγκεις ημάς εις πειρασμόν», τον έχεις πειραματιστεί στο τρομερό βίωμά σου μπροστά στο γεγονός του ότι παρέμεινες αδιάφορος.
— Αυτός όμως ο τρόπος προσευχής είναι πολύ παράδοξος, του είπα έκπληκτος.
— Είναι ο μόνος τρόπος της καρδιάς. Για να κατανοήσεις τις προσευχές είναι απαραίτητο να έχεις μια ιδέα έστω και κατά προσέγγιση της Κοινωνίας των Αγίων. Κάθε μια από τις προσευχές που γνωρίζουμε, είναι ένα σύνθετο έργο γνώσεων μεγάλης εμβέλειας. Είναι ψυχολογία, που οι κοινοί ψυχολόγοι αγνοούν. Το Πάτερ Ημών για παράδειγμα, μπορεί να είναι για το άτομο μια σκάλα του Ιακώβ, με την οποία να φθάσει στον ουρανό, αν το ζει. Για έναν φυσικό μπορεί να είναι το μέσον, που θα εξηγήσει την φύση του σύμπαντος. Και γνωρίζω έναν άνθρωπο αφοσιωμένο στην αστρονομία, που το κατάλαβε για χάρη της μελέτης του. Αυτές οι προσευχές είναι το έργο της Κοινωνίας των Αγίων. Τώρα η Κοινωνία των Αγίων έχει πολλά ονόματα ανάλογα με το ποιο είναι το Πιστεύω, που εφαρμόζει κάθε Φυλή. Δεν είναι μια εγκατεστημένη οργάνωση αλλά ένας παγκόσμιος παλμός ζωής. Είναι οι θεματοφύλακες της μόρφωσης και του πολιτισμού, οι βοηθοί του Θεού.
— Συχνά μου μιλάς για την τροφή της ψυχής. Σε τι αναφέρεσαι;
— Σε μια τροφή τόσο πραγματική σαν αυτήν που χρειάζεται το ανθρώπινο σώμα. Αυτό απορρέει από τα λόγια του Ιησού: «Ο άνθρωπος δεν ζει μόνο με άρτο αλλά και με το Λόγο του Θεού». Η φυσική τροφή περιέχει ενέργεια, που τρέφει την ψυχή. Είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη. Και σαν ανάπτυξη εννοώ την εσωτερική ανάπτυξη. Όταν ο άνθρωπος τρώει, πίνει και αναπνέει με τον σταθερό σκοπό να θρέψει την ψυχή του, απορροφά από τις τροφές, τον αέρα και τα ποτά ορισμένες ουσίες, ιδιαίτερα θρεπτικές. Αλλά υπάρχει μια τροφή ανώτερη από αυτήν και είναι αυτή, που μας εντυπωσιάζει εσωτερικά. Όλοι ξέρουμε, ότι οι στενοχώριες δυσκολεύουν την πέψη και η στενοχώρια είναι μια εντύπωση. Οι ηπατικές διαταραχές δημιουργούν ένα χαρακτήρα άγριο. Έτσι τρεφόμενοι σωστά με εντυπώσεις, είτε εσωτερικές είτε εξωτερικές, μπορούμε να τραφούμε καλύτερα ή χειρότερα. Αυτό όμως απαιτεί μελέτες και προσπάθειες. Για παράδειγμα, υπάρχουν αυτοί που προσεύχονται πριν το φαγητό επικαλούμενοι την ευλογία του Ύψιστου αλλά κατά την διάρκεια του φαγητού φλυαρούν, συζητάνε ή έχουν καυγάδες. Κατά τη διάρκεια της πέψης υπάρχουν άλλοι, που εκτοξεύουν ακόμα και βλαστήμιες. Δηλαδή δεν έχουν ένα συνεχή σκοπό στις προθέσεις τους. Μέσω της συνέχειας σκοπών διαμορφώνεται στον άνθρωπο ένα νέο όργανο. Αλλά είναι αναγκαίο αυτό το όργανο να υπάρχει δυναμικά και να είναι ικανό να αναπτυχθεί.
— Τι όργανο είναι αυτό;
— Τώρα δεν θα το καταλάβαινες, γιατί είσαι πεπεισμένος, ότι ήδη το έχεις. Όλος ο κόσμος είναι πεπεισμένος γι’ αυτό, όπως είναι πεπεισμένος για την συνέχεια των σκοπών του. Θα σου πω μονάχα, ότι σχηματίζεται κατά ένα τρόπο και όχι κατά δύο: Υποφέροντας θεληματικά και προσπαθώντας να ακολουθήσεις τη φωνή της συνείδησης.
— Όμως όλος ο κόσμος υποφέρει.
— Όχι. Οι δυστυχίες τους έρχονται, όπως τους έρχονται οι απολαύσεις. Το να υποφέρεις θεληματικά προϋποθέτει ανάλογο βαθμό θέλησης. Προσωπικής θέλησης. Όλοι ξέρουμε, ότι το μίσος είναι κακό και ότι η αγάπη είναι καλή. Ξέρουμε, ότι πρέπει να αγαπάμε τους εχθρούς μας.
Ξέρουμε αυτά τα πράγματα από μνήμης, αλλά δεν μπορούμε να τα εφαρμόσουμε γιατί απλώς δεν έχουμε το βαθμό θέλησης που είναι αρκετός για να τα εφαρμόσουμε, έτσι που η κοινωνία στην οποία ζούμε, υποχωρεί στον όρο που ονομάζουμε ανθρώπινη αδυναμία και ξεχνά την αρχή. Για να μπορείς να υποφέρεις θεληματικά είναι αναγκαίο να έχεις τη δύναμη να ξεπερνάς τον ατυχηματικό πόνο. Και αυτό δεν σημαίνει να αποφεύγεις τις απολαύσεις, γιατί όποιος υποφέρει ατυχηματικά επίσης απολαμβάνει ατυχηματικά. Είναι απαραίτητο να ξεπερνάς την ατυχηματικότητα. Και αυτό είναι κατορθωτό μόνο με την συνέχεια του σκοπού, με μια ξεκάθαρη κατανόηση πολλών πραγμάτων, τα περισσότερα από τα οποία η σύγχρονη μόρφωση αγνοεί ή περιφρονεί.
Λίγες φορές είχαμε μια συζήτηση τόσο διαρκή. Θα μου άρεσε να την συνεχίσω, αλλά αυτός γρήγορα άλλαξε τη συζήτηση και σχεδιάσαμε νέους περιπάτους με το ποδήλατο.
* * * * * *
Πέρασε πολύς καιρός πριν ξαναασχοληθούμε με αυτά τα πράγματα. Στο διάστημα αυτό θέλησα να κατανοήσω τα λόγια του και ξαναδιάβαζα συχνά τις σημειώσεις μου. Δεν κατάλαβα όμως πολλά πράγματα. Τις λίγες φορές που πλησιάσαμε το θέμα, αυτός απόφυγε να εμβαθύνει και, από την πλευρά μου, σταμάτησα να κρατάω σημειώσεις, έτσι που πια μου ήταν αδύνατο να μαζέψω τα σκόρπια λόγια και τις εξηγήσεις που μου έδινε σχετικά με διάφορα σημεία.
Με ενδιέφερε ιδιαίτερα αυτό για την τροφή της ψυχής· αλλά αυτός επέμενε, ότι ήταν απαραίτητο, πρώτα, να ξυπνήσω.
— Τι θέλεις να μου πεις με αυτό το να ξυπνήσω; τον ρώτησα μια μέρα.
— Ακόμα δεν καταλαβαίνεις;
— Το ξύπνημα ή η ξαγρύπνια για το οποίο μιλάω είναι δύσκολο, αλλά όχι και αδύνατο. Είναι μια συνεχής προσπάθεια να περπατάμε στα τυφλά για πολύ καιρό, μέχρι να καταφέρουμε να κατανοήσουμε τις ψευτιές μας. Αλλά έρχεται η μεγάλη στιγμή γι’ αυτόν που διατηρεί ζωντανή την προσπάθεια. Τότε διαφαίνονται οι άδηλες δυνατότητες στον άνθρωπο.
Είναι κάτι που κάποιος ξέρει από μόνος του, δεν χρειάζεται να του το πει ή μεταφράσει κανείς. Ανακαλύπτονται στο σώμα διαφόρων ειδών ζωές, διαφορετικά επίπεδα. Τότε αυτός δεν περπατά στα τυφλά. Ξέρει προς τα που πηγαίνει και ξέρει γιατί κάνει, όλα όσα κάνει. Τα Ευαγγέλια μετατρέπονται σε ένα οδηγό πολύτιμο. Βλέπεις πια ότι ούτε εσύ ούτε εγώ μπορούμε να πούμε, ότι είμαστε μαθητές ενός τόσο λαμπρού και ένδοξου Είναι όπως ο Ιησούς Χριστός και πιστεύουμε, ότι είμαστε ξύπνιοι. Στον κήπο της Γεσθημανή οι απόστολοι, οι μαθητές, έμειναν κοιμισμένοι…
Ο φίλος μου είπε αυτά τα τελευταία λόγια με ένα τόσο ευσεβή τόνο, που με εντυπωσίασε· τα μάτια του άρχισαν να γεμίζουν δάκρυα και αυτός τα άφησε να τρέχουν στα μάγουλά του χωρίς να ντρέπεται γι’ αυτό. Αυτό που επακολούθησε το είπε με φωνή διακοπτόμενη από μια συγκίνηση τόσο δυνατή που, προς στιγμή, με συντάραξε και μένα. Έμεινα σαστισμένος. Αυτός συνέχισε λέγοντας:
— Ένας απόστολος είναι αφ’ εαυτού ένας άντρας ανώτερος και ο Ιησούς υπήρξε μια ευφυία που πολύ λίγες φορές έχει παρουσιαστεί στη γη.
Όμως υπάρχουν αρκετοί που πιστεύουν, ότι περιτριγυρίστηκε από ανόητους και ηλίθιους. Οι απόστολοι είχαν μια θέληση, που είχε δοκιμαστεί σε πολλά πράγματα, διαφορετικά δεν θα είχαν μπορέσει να ζήσουν κοντά στον Ιησού. Παρ’ όλα αυτά όλοι τον εγκατέλειψαν τις τελευταίες μέρες.
Και αυτή είναι η ιστορία της εσωτερικής ανάπτυξης του ανθρώπου. Ανυψώσεις και πτώσεις.
Μείναμε σιωπηλοί και οι δύο. Εγώ δεν θέλησα να εξακολουθήσω να τον ρωτάω, από φόβο μήπως του προξενήσω νέες αναταραχές. Αυτός κατάλαβε την στάση μου και είπε:
— Μην ερμηνεύεις στραβά αυτό μου το συναίσθημα· δεν είναι αδυναμία, είναι δύναμη. Είναι το μέσον με το οποίο αποκτάς μια μοναδική κατανόηση.
Μου είχε τραβήξει ισχυρά την προσοχή η αναφορά του στην ευφυία του Ιησού και των μαθητών του. Για κάποιο λόγο σκέφτηκα, ότι ο Ιούδας θα πρέπει να ήταν το ίδιο όπως και οι άλλοι και του το είπα.
— Κατά πρώτο -είπε εκείνος- είναι απαραίτητο να επιμείνω σ’ ένα γεγονός. Για να είσαι μαθητής κάποιας φυσιογνωμίας, όπως ο Ιησούς, είναι αναγκαίο να έχεις δει κάτι, να έχεις καταλάβει κάτι· είναι αναγκαίο να γνωρίζεις κάτι αληθινά πραγματικό. Τώρα καλά· λέγεται ότι οι μαθητές ήταν ψαράδες. Ο Ιησούς τους λέει, ότι θα τους κάνει «ψαράδες ανθρώπων».
Αυτό σημαίνει, ότι οι δώδεκα μαθητές είχαν ήδη κάποια πνευματική προετοιμασία, όταν ήρθαν σε επαφή με Τον Δάσκαλο. Αν δεν είχαν μάθει κάτι αληθινά πραγματικό, δεν θα είχαν μπορέσει να αναγνωρίσουν τον Χριστό στον Ιησού, δεν θα μπορούσαν να είχαν εκτιμήσει δεόντως τη διδασκαλία του. Το να πλησιάσεις τον Χριστό προϋποθέτει ευφυία μιας συγκεκριμένης ανάπτυξης, συγκεκριμένο βαθμό θέλησης και ένα αίσθημα σχετικά βαθύ της αλήθειας. Φυσικά μετά τη σταύρωση άλλαξαν όλα, αλλά αυτό είναι άλλη υπόθεση. Κατά δεύτερο το να υποθέσουμε, ότι ο Ιούδας μπόρεσε να ξεγελάσει τον Ιησού είναι περίπου βλαστήμια.
Η σχέση ανάμεσα στο Χριστό και τους μαθητές, είναι μια σχέση, που δεν μπορεί να συλλάβει ο άνθρωπος με όρους μιας συνηθισμένης ζωής βασισμένης στις κατανοήσεις, που εισρέουν από τις αισθήσεις. Είναι αναγκαίο να πας πίσω από τις αισθήσεις. Δηλαδή να διαμορφώσεις μάτια για να βλέπεις και αυτιά για να ακούς· να βλέπεις και να ακούς σημασίες περισσότερο από γεγονότα απομονωμένα· σημαίνει να βλέπεις και να ακούς σε ένα επίπεδο σχέσεων. Λέγεται ότι ο Ιούδας πρόδωσε τον Ιησού, αλλά όταν συλλάβεις τη σημασία των γεγονότων πολύ γρήγορα αντιλαμβάνεσαι, ότι η διαγωγή του Ιούδα δεν υπήρξε έργο της ίδιας του της θέλησης· βρέθηκε αναγκασμένος να πουλήσει τον Ιησού. Αυτό που σημαίνει το «πούλησε» στην ευαγγελική γλώσσα σχετίζεται με την πνευματική φτώχεια ή πλούτο.
Να θυμάσαι μόνο ότι αναφέρεται το ουράνιο βασίλειο σαν κάτι το πολύ πολύτιμο, που ένας καλός έμπορος, όταν το βρει πουλά τα πάντα για να το αγοράσει. Να αναστρέφεις τη διαδικασία για να πλησιάσεις μια κατανόηση. Το μυστήριο του Ιούδα είναι ένα από τα μυστήρια, που μας μπερδεύουν περισσότερο. Ο Ιησούς ήξερε ότι θα πέθαινε. Και ακόμα γνώριζε τον τρόπο με τον οποίο θα πέθαινε. Ο θάνατος του ήταν ήδη προκαθορισμένος, έτσι που να μην χωρά καμμιά προδοσία, γιατί κάθε προδοσία απαιτεί το στοιχείο μιάς εμπιστοσύνης, που να βασίζεται σε μια άγνοια.
Σκέψου το για λίγο. Γιατί ο Ιησούς επιμένει, ότι αυτός διάλεξε τους δώδεκα και ένας από αυτούς ήταν ο διάβολος. Κοιτάζοντας τα γεγονότα αναδρομικά είναι πολύ εύκολο να δικάσεις και να καταδικάσεις τον Ιούδα με βάση αυτό που άλλοι ερμηνεύουν. Αλλά να ξεκαθαρίσεις το μυστήριο από μόνος σου, οδηγούμενος μόνο από την επιθυμία της γνώσης της αλήθειας, είναι πια άλλο πράγμα. Όλοι έχουμε έναν Ιούδα μέσα μας, όπως έχουμε έναν Βαπτιστή, έναν Πέτρο, έναν Ιωάννη και σχεδόν όλα τα πρόσωπα, που υπάρχουν μέσα στα Ευαγγέλια. Αν γίνει κατανοητό, ότι αυτές οι γραφές ασχολούνται πρωταρχικά με την εσωτερική ανάπτυξη του ανθρώπου, αρχίζει να φαίνεται η λεγεώνα των προσώπων μέσα μας καθώς και οι πράξεις και τα γεγονότα, που τα συσχετίζουν.
* * * * * *
Η αναπόληση αυτών των τόσο μακρινών ημερών, βλέποντάς τις να ξεπροβάλλουν μπροστά μου αυτή τη στιγμή σ’ αυτήν την κατάσταση, με συγκλόνισε. Χωρίς να μπορέσω να το αποφύγω άρχισα να κλαίω σαν παιδί. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα το πόσο αγαπούσα το φίλο μου, το πόσα αντιπροσώπευε για μένα. Πήγε σε ένα άλλο δωμάτιο ενώ εγώ άφηνα τα δάκρυά μου να τρέξουν χωμένος σε μια γωνία. Όταν συνήλθα πήγα να τον συναντήσω και τον βρήκα γονατισμένο με τα χέρια σταυρωμένα και κοιτάζοντας τον ουρανό από το ανοιχτό παράθυρο.
Χωρίς να δείχνει την παραμικρή βιασύνη, σηκώθηκε όρθιος και κοιτάζοντάς με είπε:
— Το κλάμα είναι καλό καθαρτικό· εξαγνίζει το αίμα. Πήγε προς το μπάνιο και τον είδα να πλένει το πρόσωπό του με κρύο νερό. Είχε κλάψει κι εκείνος.
Εκείνο τον χειμώνα η κατάσταση στη χώρα αγρίεψε υπερβολικά. Ήταν πάρα πολύ συνδεδεμένη με τον πόλεμο. Αλλά την άνοιξη τα γεγονότα πήραν αιματηρές διαστάσεις και συνέβηκαν μια σειρά από πράγματα, που καθόρισαν τελικά τη σύλληψή μου από την αστυνομία και την φυλάκισή μου.
Θα ήταν φρόνιμο να καταγράψω ορισμένες από τις παρατηρήσεις, που έκανε ο φίλος μου και που σχετίζονται με τα γεγονότα του τότε, παρόλο που βεβαίωνε, ότι κανένα πράγμα από όσα συνέβαιναν δεν ήταν καινούριο.
Εγώ είχα καταλάβει ξεκάθαρα για την αυξανόμενη δύναμη που κέρδιζε ο δικτάτορας αυτής της χώρας· έπαιζε μια κωμωδία, για να εκμεταλλευτεί τα αισθήματα της μάζας που τον ακολουθούσε τυφλά, σε αντάλλαγμα ορισμένων περιστασιακών παροχών που είχαν πάρει. Τα άρθρα μου τόνιζαν αυτά τα γεγονότα, αλλά οι προϊστάμενοί μου διαμαρτύρονταν και έλεγαν, ότι είμαι υποστηρικτής αυτού του ανθρώπου. Υπήρξαν βιαιότητες. Ήθελαν μια αντιπολίτευση πιο δυναμική στα γραπτά μου και δεν φαίνονταν ικανοί να καταλάβουν την ανάγκη για αλήθεια και για αντιμετώπιση της φανερής πραγματικότητας που ζούσαμε. Όταν συζήτησα αυτά τα γεγονότα με τον φίλο μου, μου είπε.
— Το μόνο που πραγματικά έχει σημασία σε όλο αυτό το μπλέξιμο είναι, ότι το φτερωτό φίδι θέλει πια να πετάξει, αλλά έχει πόδια δέσμια στη γη.
— Σε παρακαλώ, μην μου απαντάς με αινίγματα.
— Δεν υπάρχει κανένα αίνιγμα σ’ αυτό. Αν αντί να χάνεις τον καιρό σου σε μικρότητες, έπιανες την κλωστή μερικών υποδείξεων που σου έχω κάνει από καιρό σε καιρό, θα είχες μελετήσει κάτι το σημαντικό και θα καταλάβαινες την τεράστια σημασία, που έχει για σένα το φτερωτό φίδι.
— Όλα αυτά είναι πολύ καλά, του είπα. Αλλά δεν εξηγούν τον λόγο, γιατί οι προϊστάμενοί μου είναι τόσο πεισματάρηδες και δεν θέλουν να δουν την πραγματικότητα σχετικά με την κατάσταση αυτής της χώρας.
— Είναι γιατί αυτοί είναι φίδια χωρίς φτερά και χωρίς πούπουλα.
— Σίγουρα θα μπορούσες να πεις τα πράγματα με πιο φανερό τρόπο.
— Δεν θέλω να στα πω με τρόπο πιο φανερό. Η αλήθεια είναι πάντα πικρή για τον κοιμισμένο γιατί τον βγάζει από τον λήθαργό του.
— Πάνε χρόνια που μου λες το ίδιο πράγμα και ακόμα δεν σε καταλαβαίνω.
— Γιατί ακόμα κοιμάσαι.
Καθώς προχωρούσε αυτός ο χειμώνας, τα άρθρα μου άρχισαν να έλκουν διάφορες προσωπικότητες από άλλες χώρες. Η γενική κατάσταση φαινόταν αβέβαιη. Άλλες χώρες λάβαιναν αντιφατικές πληροφορίες. Αλλά ένα γεγονός το οποίο πληροφορήθηκα λεπτομερώς καθόρισε μια καινούρια μορφή σχέσεων με πολιτικούς και διπλωμάτες, που έφθαναν σε αναζήτηση σωστών πληροφοριών. Το γεγονός ήταν, ότι ο δικτάτορας ακολουθώντας την σωστή συμβουλή του αρχηγού της αστυνομίας έκανε συλλήψεις, όσων διακεκριμένων ήταν αντίθετοι, συμπεριλαμβανομένων γιατρών, διευθυντών μεγάλων εφημερίδων, δικηγόρων διεθνούς ακτινοβολίας κλπ., όλους όσους διεύθυναν το κίνημα για την ελευθερία της σκέψης και μια σειρά από ελευθερίες, που ο φίλος μου χαρακτήριζε αθροιστικά σαν «ελευθερία να ονειρεύεσαι ξύπνιος». Για τους πολιτικούς αρχηγούς ο φίλος μου είπε, ότι επρόκειτο για μια συλλογή από Πιλάτους, που δεν μπορούσαν να είναι τίποτε άλλο εκτός από τις περιπτώσεις, όταν στην ανθρώπινη κωμωδία άλλαζαν ρόλο και γίνονταν Ηρώδες, που σε περισσότερες από μία ευκαιρίες, είχαν αναγκαστεί να δελεαστούν από τους μάταιους χορούς διαφόρων τύπων Σαλώμης και να σφάξουν περισσότερους από έναν τίμιους Βαπτιστές.
Τα γεγονότα επιβεβαίωσαν απόλυτα τα λόγια του φίλου μου. Αλλά για να ισορροπήσω την κατάσταση, θα αναφέρω την γνώμη του φίλου μου για τον δικτάτορα και τους δικούς του.
— Αυτοί είναι που κοιμούνται περισσότερο και καλύτερα, έλεγε. Ονειρεύονται, ότι διοικούν τα πλήθη και δεν έχουν την επαρκή οξυδέρκεια να καταλάβουν, ότι φωνάζουν «Ωσανά» με την ίδια ευκολία, που φωνάζουν «Σταύρωσον».
Αλλά είναι σε όλους γνωστό, πως το τέλος του πολέμου τα επιβεβαίωσε όλα αυτά.
* * * * * *
Έμεινα μόνος στο κουπέ του τρένου. Σκέφτηκα τον φίλο μου. Είχα πολλά διλήμματα που δεν ήξερα πως να αντιμετωπίσω. Η φήμη μου ήταν καταρρακωμένη. Θα μου ήταν δύσκολο να βρω μια υπεύθυνη θέση σαν αυτή που είχα. Όπως πολλοί, υπήρξα κι εγώ ένα θύμα ακόμα αυτής της πελώριας μηχανής που λέγεται πόλεμος. Δεν είχα φίλους εκτός απ’ αυτόν. Και περίμενα με πίστη τη στιγμή που θα τον ξανάβλεπα, εφ’ όσον το είχε υποσχεθεί ήταν σίγουρο ότι θα το εκπλήρωνε.
Απρόσμενα, σε ένα σταθμό μετά τα σύνορα ανέβηκε στο τρένο.
— Έμαθες πια αρκετά; μου είπε. Για να δούμε αν μπορείς να βγάλεις όφελος από αυτό το μάθημα. Είναι πιθανόν, να πρέπει να υποφέρεις ακόμα σαν αποτέλεσμα όλων αυτών που έχεις κάνει. Αλλά μην απελπίζεσαι. Προσπάθησε να δώσεις προσοχή σ’ εκείνον τον Εσωτερικό Δικαστή για τον οποίο σου μίλησα. Αν το κάνεις αυτό, αν δεν επιχειρήσεις τίποτα καινούριο, με τον καιρό θα τελειώσει η αδράνεια των πραγμάτων που εσύ ο ίδιος έβαλες σε κίνηση.
Αυτό ήταν το τελευταίο που μου είπε. Μου έδωσε το βιβλιαράκι με τις σημειώσεις που είχα κρατήσει και δεν έμαθα ξανά γι’ αυτόν εκτός απ’ όταν πήρα το γράμμα, που αναφέρω πιο κάτω και το οποίο μου ζήτησε να δημοσιεύσω ξεχωριστά.
Armando Cosani: Το Πέταγμα του Φτερωτού Φιδιού (Αποσπάσματα)